معروف به خطبه شقشقيه

آگاه باشيد . به خدا سوگند که « فلان » خلافت را چون جامه‏اى بر تن کرد و نيک مى‏دانست که پايگاه من نسبت به آن چونان محور است به آسياب . سيلها از من فرو مى‏ريزد و پرنده را ياراى پرواز به قله رفيع من نيست . پس ميان خود و خلافت پرده‏اى آويختم و از آن چشم پوشيدم و به ديگر سو گشتم و رخ برتافتم . در انديشه شدم که با دست شکسته بتازم يا بر آن فضاى ظلمانى شکيبايى ورزم ، فضايى که بزرگسالان در آن سالخورده شوند و خردسالان به پيرى رسند و مؤمن ، همچنان رنج کشد تا به لقاى پروردگارش نايل آيد . ديدم ، که شکيبايى در آن حالت خردمندانه‏تر است و من طريق شکيبايى گزيدم ، در حالى که ، همانند کسى بودم که خاشاک به چشمش رفته ،و استخوان در گلويش مانده باشد . مى‏ديدم ، که ميراث من به غارت مى‏رود .

تا آن « نخستين » به سراى ديگر شتافت و مسند خلافت را به ديگرى واگذاشت .

شتان ما يومى على کورها و يوم حيان اخى جابر ( 1 ) « چه فرق بزرگى است ميان زندگى من بر پشت اين شتر و زندگى حيان برادر جابر » .[ 47 ]

اى شگفتا . در آن روزها که زمام کار به دست گرفته بود همواره مى‏خواست که مردم معافش دارند ولى در سراشيب عمر ، عقد آن عروس را بعد از خود به ديگرى بست . بنگريد که چسان دو پستانش را ، آن دو ، ميان خود تقسيم کردند و شيرش را دوشيدند . پس خلافت را به عرصه‏اى خشن و درشتناک افکند ، عرصه‏اى که درشتى‏اش پاى را مجروح مى‏کرد و ناهموارى‏اش رونده را به رنج مى‏افکند . لغزيدن و به سر درآمدن و پوزش خواستن فراوان شد . صاحب آن مقام ، چونان مردى بود سوار بر اشترى سرکش که هرگاه مهارش را مى‏کشيد ، بينى‏اش مجروح مى‏شد و اگر مهارش را سست مى‏کرد ، سوار خود را هلاک مى‏ساخت . به خدا سوگند ، که در آن روزها مردم ، هم گرفتار خطا بودند و هم سرکشى . هم دستخوش بى‏ثباتى بودند و هم اعراض از حق . و من بر اين زمان دراز در گرداب محنت ، شکيبايى مى‏ورزيدم تا او نيز به جهان ديگر شتافت و امر خلافت را در ميان جماعتى قرار داد که مرا هم يکى از آن قبيل مى‏پنداشت . بار خدايا ، در اين شورا از تو مدد مى‏جويم . چسان در منزلت و مرتبت من نسبت به خليفه نخستين ترديد روا داشتند ، که اينک با چنين مردمى همسنگ و همطرازم شمارند . هرگاه چون پرندگان روى در نشيب مى‏نهادند يا بال زده فرا مى‏پريدند ، من راه مخالفت نمى‏پيمودم و با آنان همراهى مى‏نمودم . پس ، يکى از ايشان کينه ديرينه‏اى را که با من داشت فراياد آورد و آن ديگر نيز از من روى بتافت که به داماد خود گرايش يافت . و کارهاى ديگر کردند که من از گفتنشان کراهت دارم .

آنگاه « سومى » برخاست ، در حالى که از پرخوارگى باد به پهلوها افکنده بود و چونان ستورى که همّى جز خوردن در اصطبل نداشت . خويشاوندان پدريش با او همدست شدند و مال خدا را چنان با شوق و ميل فراوان خوردند که اشتران ، گياه بهارى را . تا سرانجام ،آنچه را تابيده بود باز شد و کردارش قتلش را در پى داشت . و شکمبارگيش به سر درآوردش .

بناگاه ، ديدم که انبوه مردم روى به من نهاده‏اند ، انبوه چون يالهاى کفتاران . گرد مرا از هر طرف گرفتند ، چنان که نزديک بود استخوانهاى بازو و پهلويم را زير پاى فرو کوبند و رداى من از دو سو بر دريد . چون رمه گوسفندان مرا در بر گرفتند . اما ،هنگامى که ، زمام کار را به دست گرفتم جماعتى از ايشان عهد خود شکستند و گروهى از دين بيرون شدند و قومى همدست ستمکاران گرديدند . گويى ، سخن خداى سبحان را نشنيده بودند که مى‏گويد : « سراى آخرت از آن کسانى است که در زمين نه[ 49 ]برترى مى‏جويند و نه فساد مى‏کنند و سرانجام نيکو از آن پرهيزگاران است » ( 1 ) .

آرى ، به خدا سوگند که شنيده بودند و دريافته بودند ، ولى دنيا در نظرشان آراسته جلوه مى‏کرد و زر و زيورهاى آن فريبشان داده بود .

بدانيد . سوگند به کسى که دانه را شکافته و جانداران را آفريده ، که اگر انبوه آن جماعت نمى‏بود ، يا گرد آمدن ياران حجت را بر من تمام نمى‏کرد و خدا از عالمان پيمان نگرفته بود که در برابر شکمبارگى ستمکاران و گرسنگى ستمکشان خاموشى نگزينند ، افسارش را بر گردنش مى‏افکندم و رهايش مى‏کردم و در پايان با آن همان مى‏کردم که در آغاز کرده بودم . و مى‏ديديد که دنياى شما در نزد من از عطسه ماده بزى هم کم ارج‏تر است .

چون سخنش به اينجا رسيد ، مردى از مردم « سواد » عراق برخاست و نامه‏اى به او داد .

على ( ع ) در آن نامه نگريست . چون از خواندن فراغت يافت ، ابن عباس گفت : يا امير المؤمنين چه شود اگر گفتار خود را از آنجا که رسيده بودى پى مى‏گرفتى . فرمود : هيهات ابن عباس ، اشتر خشمگين را آن پاره گوشت از دهان جوشيدن گرفت و سپس ، به جاى خود بازگشت . ( 2 ) ابن عباس گويد ، که هرگز بر سخنى دريغى چنين نخورده بودم که بر اين سخن که امير المؤمنين نتوانست در سخن خود به آنجا رسد که آهنگ آن کرده بود .

معنى سخن امام که مى‏فرمايد : « کراکب الصعبة إن اشنق لها خرم و ان اسلس لها تقحّم » اين است ، که اگر سوار ، مهار شتر را بکشد و اشتر سر بر تابد بينى‏اش پاره شود و اگر با وجود سرکشى مهارش را سست کند ، سرپيچى کند و سوارش نتواند که در ضبطش آورد . مى‏گويند :« اشنق الناقة » زمانى که سرش را که در مهار است بکشد و بالا گيرد . « شنقها » نيز به همين معنى است و ابن سکيت صاحب اصلاح المنطق چنين گويد . و گفت « اشنق لها » و نگفت :« اشنقها » تا در برابر جمله « اسلس لها » قرار گيرد گويى ، امام ( عليه السلام ) مى‏فرمايد :اگر سر را بالا نگه دارد او را به همان حال وامى‏گذارد . و در حديث آمده است که رسول ( صلى اللّه عليه و آله ) سوار بر ناقه خود براى مردم سخن مى‏گفت و مهار ناقه را باز[ 51 ]کشيده بود ( شنق لها ) و ناقه نشخوار مى‏کرد . [ از اين حديث معلوم مى‏شود که شنق و اشنق به يک معنى است ] . و شعر عدى بن زيد عبادى هم که مى‏گويد :ساءها ما بنا تبيّن في الأيدي و إشناقها إلى الأعناق شاهدى است که اشنق به معنى شنق است .

معنى بيت ( از فيض ) : شترهاى سرکشى که زمامشان در دست ما نبوده رام نيستند ، بد شترهايى هستند.

عيدتان مبارك

دکتر عصام العماد که از وهابیت به مذهب تشیع روی آورده است گفت: برخی از مسلمانان هنوز به درک درستی از شیعه دست نیافته‌اند؛ زیرا مذهب امیرالمومنین(ع) حق است.

وی بر برگزاری جلسات میان گروه‌های مسلمان تاکید کرد و گفت: با برگزاری نشست ها، سمینارها و کنفرانس‌ها اتحاد میان مسلمانان بیشتر از گذشته می‌شود که در نهایت جلوی عملی شدن نقشه‌های دشمن را می‌گیرد.